Van bamboe tot je bips: Zo werkt onze fabriek in Ghana

Een groene fabriek bouwen klinkt lekker simpel. Zet wat bamboe in een machine, maak er pulp van en klaar is Kees. De werkelijkheid is natuurlijk iets minder smooth. Papier maken kost energie, water en hulpstoffen. Ook bij ons. Het verschil zit in de keuzes die je bij iedere stap maakt en in hoe eerlijk je durft te zijn over wat nog beter moet.

Daarom nemen we je mee naar onze bamboepulpfabriek in Akosombo, Ghana. Van de boer die zijn bamboe levert tot de pulpplaat die naar een papierfabriek gaat. Geen opgepoetst duurzaamheidsverhaal, maar gewoon het hele proces. Met de mooie kanten, de lastige kanten en de stappen die nog voor ons liggen.

Waarom we dit juist in Ghana doen

Ghana heeft veel Bambusa vulgaris. Deze bamboesoort groeit snel en werd in de jaren zestig en zeventig aangeplant om ontbossing tegen te gaan. Daarna werd er lange tijd weinig mee gedaan. Voor veel boeren groeide de bamboe als onkruid tussen gewassen zoals cassave, bananen en palmen. Soms werd het zelfs verbrand.

Wij kopen die bamboe rechtstreeks van lokale boeren en verwerken hem in Ghana tot papierpulp. Daardoor blijft een veel groter deel van de waarde in het land waar de grondstof groeit. Boeren krijgen een extra inkomstenbron en in en rond de fabriek ontstaan lokale banen, technische kennis en nieuwe bedrijvigheid.

Inmiddels staan 3.877 boeren geregistreerd en leveren 843 boeren actief. Volgens ons Impact Rapport steeg hun inkomen gemiddeld met 59 procent. Dat zijn cijfers waar we trots op zijn. Tegelijk willen we dat steeds meer geregistreerde boeren daadwerkelijk kunnen leveren. Daarvoor moet de productie in de fabriek verder groeien.

Oogsten zonder alles kaal te trekken

Bamboe is geen boom maar een grassoort. Na de oogst blijven de wortels in de grond en groeit de plant opnieuw aan. Dat helpt de bodem bij elkaar te houden en maakt herplanten na iedere oogst overbodig.

Dat betekent niet dat je onbeperkt kunt oogsten. Daarom nemen we per boer maximaal 20 procent van de beschikbare bamboe af. Zo blijft het landschap groen, krijgt de plant tijd om te herstellen en houden boeren ruimte voor hun andere gewassen. Bamboe moet een extra inkomen opleveren, geen nieuwe afhankelijkheid worden.

Via Farmerline registreren we boeren, leveringen en betalingen. Dat maakt de keten beter traceerbaar en helpt ons controleren waar de bamboe vandaan komt en wie ervoor betaald wordt. Niet heel sexy, wel nogal belangrijk.

Van bamboestengel naar pulpplaat

Na de oogst wordt de bamboe in kleinere stukken gesneden en naar onze fabriek in Akosombo gebracht. Daar verwerken drie productielijnen dagelijks ongeveer 50.000 kilo bamboe tot maximaal 25 ton gedroogde pulpplaten. Dat staat ongeveer gelijk aan de hoeveelheid vezels voor 225.000 rollen toiletpapier.

Eerst wordt de bamboe verkleind tot chips. Die gaan samen met water en hulpstoffen in een gesloten kookproces. Door warmte, druk en een alkalische omgeving komt lignine los. Lignine is de natuurlijke stof die de vezels in de plant bij elkaar houdt. Daarna wordt de pulp gewassen, gezeefd en verfijnd. De schone vezelmassa wordt vervolgens geperst, gedroogd en gestapeld tot compacte pulpplaten.

Belangrijk detail: in Ghana maken we pulp, nog geen kant en klare wc rollen. De pulpplaten gaan naar gespecialiseerde papierfabrieken die er tissuepapier en uiteindelijk toiletrollen van maken. Omdat pulpplaten veel compacter zijn dan afgewerkte rollen, past er tot ongeveer drie keer zoveel grondstof in één container. Dat scheelt transportvolume.

Gebruiken we chemicaliën?

Ja. Een pulpproces zonder enige chemie bestaat niet. Alleen bamboe fijnmalen en water toevoegen is niet genoeg om sterke, schone papiervezels te krijgen. De lignine moet van de vezels worden losgemaakt en daar zijn hulpstoffen voor nodig.

In ons proces gebruiken we onder meer enzymen en magnesiumhydroxide. Enzymen helpen om plantaardige bestanddelen af te breken. Magnesiumhydroxide zorgt voor de alkalische omgeving waarin de vezels beter vrijkomen. Daarna wordt de pulp uitgebreid gewassen en gecontroleerd.

We gebruiken geen chloor of peroxide om de pulp extra wit te bleken. Dat is ook waarom onze bamboepulp haar natuurlijke kleur houdt. Minder hagelwit misschien, maar wel een stuk eerlijker over wat je in handen hebt.

We noemen ons proces dus bewust niet chemicaliënvrij. Dat zou simpelweg niet kloppen. Ons doel is om zo weinig mogelijk hulpstoffen te gebruiken, verantwoord om te gaan met wat we wel nodig hebben en steeds preciezer te meten hoeveel we per ton pulp gebruiken. De volledige receptuur en het verbruik per ton zijn nu nog niet openbaar. Dat willen we de komende periode beter vastleggen en inzichtelijk maken.

Waar komt de energie vandaan?

Een pulpfabriek heeft elektriciteit nodig voor de machines en veel warmte voor het kookproces en het drogen. De elektriciteit komt grotendeels uit waterkracht uit de regio rond de Akosombodam. Voor de warmte gebruiken we biomassa, waaronder bamboeresten uit ons eigen productieproces.

Volgens ons Impact Rapport 2025 besparen waterkracht en biomassa samen jaarlijks ruim 8.000 ton CO₂ ten opzichte van een vergelijkbaar proces op fossiele energie. Dat is een stevige stap vooruit, maar niet hetzelfde als nul uitstoot. Biomassa moet worden verzameld, vervoerd en verbrand. Ook transport en andere onderdelen van de keten veroorzaken uitstoot.

Daarom zeggen we liever dat we fossiele energie zoveel mogelijk vervangen dan dat we met een magische CO₂ vrije stempel zwaaien. De volgende stap is een volledige, onafhankelijk gecontroleerde levenscyclusanalyse. Dan kunnen we niet alleen vertellen dat onze keuzes beter zijn ontworpen, maar ook precies laten zien wat de totale klimaatimpact per ton pulp is.

En hoe zit het met water?

Papierpulp maken vraagt veel water. Dat geldt voor iedere pulpfabriek en dus ook voor die van ons. Water is nodig om de vezels los te maken, de pulp te wassen en door de productielijnen te vervoeren.

Een deel van het proceswater wordt behandeld en opnieuw gebruikt. Toch noemen we de fabriek niet waterneutraal. Daarvoor ontbreken op dit moment nog onafhankelijk gecontroleerde cijfers over het totale verbruik en de waterkwaliteit per ton pulp. We werken daarom aan betere metingen, meer hergebruik en een steeds verder gesloten waterkringloop, want we gaan naar 100% closed loop in de toekomst. Juist op dit onderwerp willen we de komende jaren veel scherper kunnen rapporteren.

Wat gebeurt er met de reststromen?

Bij het verkleinen en verwerken van bamboe blijven stof, korte vezels en andere organische resten over. Een deel gebruiken we als biomassa voor warmte. Andere bruikbare resten kunnen terug naar de bodem als compost.

Onze ambitie is om vanaf 2027 een deel van deze reststromen om te zetten in biochar. Daarbij wordt organisch materiaal bij hoge temperatuur en met weinig zuurstof omgezet in een koolstofrijk materiaal. Biochar kan koolstof langdurig vasthouden en kan worden gebruikt om landbouwgrond te verbeteren.

Maar ook hier geldt: dat is een volgende stap, geen huidige prestatie. Zolang de installatie nog niet commercieel draait, rekenen we die toekomstige klimaatwinst niet alvast mee. Eerst bouwen, meten en bewijzen. Daarna pas de confetti.

De impact zit niet alleen in de machine

Onze fabriek biedt inmiddels direct werk aan meer dan honderd mensen in Akosombo. Volgens ons Impact Rapport liggen de salarissen 15 tot 25 procent boven het lokale gemiddelde. Medewerkers krijgen training en de kans om door te groeien. Eliot begon op de werkvloer en groeide door tot manager. Dat is precies waarom we niet alleen grondstoffen uit Ghana wilden halen, maar de verwerking en kennis juist lokaal wilden opbouwen.

De fabriek heeft bovendien invloed buiten haar eigen poort. Iedere medewerker ondersteunt een gezin, boeren verdienen aan bamboe en lokale transporteurs, monteurs en leveranciers krijgen werk. Zo wordt een grondstof die nauwelijks waarde had onderdeel van een nieuwe lokale industrie.

Welke keurmerken heeft de fabriek?

Hier willen we heel duidelijk over zijn. The Good Roll is als organisatie B Corp gecertificeerd. Sommige eindproducten en Europese productiepartners hebben daarnaast eigen keurmerken en certificeringen. Die gelden niet automatisch voor onze bamboepulpfabriek in Ghana.

Onze fabriek is op dit moment ook niet WFTO gecertificeerd of erkend. We hopen daar in de toekomst naartoe te groeien, maar zolang dat niet zo is, zetten we het ook niet op de doos. Dat zou nogal shitty zijn.

We werken wel volgens principes die daarbij passen, zoals rechtstreekse betalingen aan boeren, transparantie in de keten, goede arbeidsvoorwaarden en het uitsluiten van kinderarbeid. Een toekomstige WFTO erkenning zou daarvan een mooie onafhankelijke bevestiging zijn. Tot die tijd moet ons werk voor zichzelf spreken.

Dus, hoe duurzaam is de fabriek echt?

Onze fabriek is niet impactvrij. We gebruiken water, energie en hulpstoffen. We vervoeren bamboe naar de fabriek en pulp naar papiermakers. En we hebben nog geen volledige, onafhankelijk geverifieerde levenscyclusanalyse die iedere impact per ton pulp laat zien.

Wat we wel hebben gebouwd, is een fundamenteel andere keten. Met een snel hergroeiende lokale grondstof, gecontroleerde oogst, extra inkomen voor boeren, verwerking in Ghana, waterkracht, biomassa en een groeiende bestemming voor reststromen. Daarmee pakken we verschillende problemen van de traditionele papierketen tegelijk aan.

En we zijn nog niet klaar. We willen het waterverbruik verder verlagen, het gebruik van hulpstoffen preciezer meten, meer reststromen benutten, biochar produceren, onze totale voetafdruk onafhankelijk laten controleren en hopelijk ooit aan de eisen van WFTO voldoen.

Deze fabriek is daarom geen groen eindpunt. Het is een werkend begin. Een reis van onkruid naar inkomen, van bamboe naar pulp en uiteindelijk van een simpele wc rol naar een papierindustrie die iedere dag een beetje minder shitty wordt.

Benieuwd naar alle cijfers achter onze impact? Bekijk dan ons Impact Rapport 2025.